top of page
Synergy Logo TR.png

Türkiye-İsrail İlişkileri: Doğu Akdeniz Enerji Koridoru'na Giden Yol - Erkin Sancarbaba


Türkiye-İsrail ilişkileri uzun bir aradan sonra yeniden ivme kazanıyor. İsrail Cumhurbaşkanı Herzog'un Mart ayı ortasında Türkiye'ye yapmayı planladığı ziyaret bu durumun önemli bir göstergesi. Elbette ikili ilişkilerin ilerlemesinde enerjinin önemli bir yeri olacaktır. İki ülke, yıllardır enerji işbirliği için ortak bir irade ortaya koydu. Ancak siyasi gelişmeler ve fikir ayrılıkları ilişkileri gölgeledi. Ayrılıkların ortak çıkarların önüne geçtiği günümüzde kazanan bir partiden bahsetmenin mümkün olmadığı daha iyi anlaşılmaktadır.


Dış politikadaki farklılıkların öne çıkması, Türkiye ve İsrail'i yeni stratejik ortaklar aramaya teşvik etti. İsrail , enerji konusunda Mısır, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile işbirliği yapmayı tercih etti . Doğu Akdeniz'deki gaz keşifleri sonucunda 2019 yılında dört ülke Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nu (EMGF) kurmuştur. Öte yandan işbirliğinin bir enerji koridoru oluşturmada başarıya ulaştığını söylemek oldukça iddialı olacaktır. Gazın İsrail kıyılarından Güney Kıbrıs ve Yunanistan üzerinden Avrupa'ya taşınmasını amaçlayan Doğu Akdeniz (EastMed) boru hattının inşasına ilişkin anlaşma 2020 yılında imzalanmış olsa da, mevcut durumda projenin uygulanması zor görünüyor. Aslında Mısır'ın önerdiği plan doğrultusunda boru hattı için yeni bir güzergâh arayışı söz konusu durumun açık bir göstergesidir.


Mısır'ın alternatif arayışında 2019 yılında imzalanan Türkiye-Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti (GNA) deniz sınırlandırma anlaşmasının etkisi var. Deniz sınırlandırma anlaşmasının bir sonucu olarak, Doğu Akdeniz boru hattının planlanan güzergahı tartışmalı sulardan geçmektedir.


Doğu Akdeniz gazının Avrupa'ya transferi için Emirlik şirketleriyle bir anlaşma imzaladığı için , üzerinde anlaşmaya varılan projenin gerçekçi olmayan doğası İsrailli karar vericiler ve şirketler tarafından biliniyor olmalı. Artan inşaat maliyetleri ve projenin tartışmalı mali fizibilitesi gibi projenin teknik zorlukları, boru hattının gerçekleştirilmesine engel teşkil ediyor.


Ayrıca, ABD hükümeti ve Amerikan şirketleri, jeopolitik çıkmaz, finansal nedenler ve yeşil yatırımlara yönelme nedeniyle projeden geri adım atıyor. Dolayısıyla oluşan son durum boru hattı projesinin geleceği hakkında soruları gündeme getirdi.


Öte yandan Doğu Akdeniz gazının iletimi için önerilen bir diğer seçenek de İsrail-Türkiye Boru Hattı'dır. Proje, Leviathan Gaz Sahasını Türkiye'nin Avrupa pazarına açılan bir kapı olan Ceyhan limanına bağlama potansiyeline sahiptir. Nispeten daha kısa mesafe dikkate alındığında, yukarıda bahsedilen boru hattı projesi, Avrupa pazarlarına erişim için en uygun maliyetli seçeneği temsil etmektedir. Proje sayesinde uzun süredir hayal edilen Doğu Akdeniz enerji koridoru hayata geçirilecek ve aynı zamanda bölgesel kalkınma ivme kazanacaktır.

İsrail ile Türkiye arasındaki ilişkilerin normalleşmesi ve enerji alanındaki işbirlikleri her iki ülkeye de fayda sağlayacaktır. Bu süreçte Türkiye, Doğu Akdeniz gazının Avrupa'ya iletilmesinde önemli bir rol oynayabilir . Ayrıca artan ikili ilişkiler ve potansiyel enerji işbirliği sayesinde İsrail kıyılarında bulunan Leviathan ve Tamar gaz sahalarındaki kaynaklar da kolaylıkla ihraç edilecek.


Ayrıca Türk politika yapıcılarının ülkenin Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri ile ilişkilerini geliştirmeye yönelik çabaları da Doğu Akdeniz enerji koridorunun oluşturulması hedefine katkı sağlayabilir. Bir sonraki aşamada bölgesel istikrar ve enerji güvenliğinin sağlanması için çok taraflı bir mekanizma oluşturulabilir.


Sonuç olarak, Doğu Akdeniz'deki gaz sahalarında bulunan gaz rezervleri bölge ekonomisine fayda sağlamak için kullanılabilir. Bölgede bugüne kadar izlenen enerji politikalarının dışlayıcı olmaları nedeniyle başarılı olma şansının olmadığı şimdiden görülmüştür. Siyasi farklılıklara dayalı bu akıl dışı politikaların terk edilmesi bölgenin refah ve istikrarına katkı sağlayacaktır. Bölgesel kalkınmaya katkı sağlayacak seçenekleri değerlendirerek tüm taraflar yararlanabilir. Katılımcı ve kapsayıcı bir yaklaşım sayesinde bölgedeki enerji kaynakları bölge halkının refahına hizmet edebilir. Taraflar siyasi farklılıkları bir kenara bırakıp ortak çıkarların belirlenmesine odaklandıklarında, işbirliğinin en mantıklı yol olduğu görülecektir. Aksi takdirde Doğu Akdeniz'de verimli bir enerji koridoru oluşturulması pek mümkün görünmemektedir. Son olarak, İsrail ve Türk yönetimleri söz konusu gerekliliği fark etmiş ve ikili ilişkilerde yeni bir döneme girme kararı almıştır. Her iki tarafın da kararlılığının bölge için olumlu sonuçlar doğuracağı tartışılmaz. Bölgedeki ülkelerin yapıcı yaklaşımlarının güçlenmeye devam etmesi durumunda Doğu Akdeniz'de bir enerji koridoru oluşturulması mümkün olabilir.

Comentarios


bottom of page