Synergy Logo TR.png

İklim Değişikliğinde Eşitlik Endişesi - Büşra Öztürk


BM Emisyon Gaz Raporu, Paris Anlaşması hedefinde olduğu gibi küresel ısınmayı 2°C ile sınırlamak için 2030 yılına kadar dünyanın yıllık 13 gigaton (Gt) karbon emisyonunu düşürmesi gerektiğini gösteriyor. Aksine, küresel karbon emisyonları geçen yıl 36,3 Gt ile tarihin en yüksek seviyesine yükseldi. Hükümet hedeflerini, politikalarını ve iklim eylemini izleyen İklim Eylemi İzleyicisi , çoğu ülkenin 2030 iklim hedeflerine ulaşmadığını gösteriyor. Taahhütler başarısızlığa uğradıkça, tropik fırtınalar, yaygın sel, zayıflatıcı kuraklıklar, orman yangınları ve azalan mahsul verimi dahil olmak üzere iklim değişikliğinin ağır sonuçları kaçınılmaz olacaktır. Bu anlamda, iklim hedefine ulaşılmasını engelleyen sebeplerin acilen tespit edilmesinin önemli olduğunu düşünüyorum. Bu yazımda hedefe ulaşmak için eksik olan bir konuyu açıklamak istiyorum: İklim Değişikliğinde Eşitlik Kaygısı.


İklim değişikliği, dünya çapında refahı etkileyen küresel bir sorun olduğundan, karbon emisyonlarına olan katkısından herkesin sorumlu olduğu ve bundan büyük etkiler görme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu bir gerçektir. Bu yüzden herkesin iklim değişikliğine karşı birlikte hareket etmesi gerekiyor. Ancak yükün ne ölçüde paylaşılması gerektiği tartışmalıdır. Tarihsel olarak, günümüzde karbon emisyonlarının büyük çoğunluğu fosil yakıtların yanmasından kaynaklanır, ormansızlaşma gibi insan faaliyetleri toplamda önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Gelişmiş ülkeler, sera gazı emisyonlarına en büyük katkıyı yapan ülkeler olmuştur. İnsanlık fosil yakıtların etkisinden habersizken, gelişmiş ülkeler refaha giden yolu açtılar. Bilimsel gelişmelerle birlikte iklim değişikliğini azaltmak için alternatif enerji kaynakları mevcuttur. Ancak, erişilebilirlik, bu kaynaklara herkes için eşit olarak satın alınabilirlik ve erişilebilirlik getirmez.


İklim değişikliğini hafifletmek için harekete geçmek önemli bir maliyet gerektiriyor, ancak bu gerçekçi bir şekilde tüm ülkelere ve bireylere eşit olarak dağıtılamaz. Küresel sermayenin, askeri gücün, doğal kaynakların ve bilgi kaynaklarının çoğunluğunu kontrol eden gelişmiş ülkelerin lehine olan mevcut güç dengesizliğinden kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda, küresel iklim eylemi, hakkaniyetin nedenler ve güç açısından ne kadar ağır olduğunu düşünmeden başarısız olacaktır. Eşitlik yalnızca ahlaki bir kavram değildir; ama aynı zamanda meselenin kalbi ve iklim krizi karşısında galip gelmek için pratik bir gerekliliktir.


Gelişmekte olan ülkeler genellikle ilk sırada ekonomik kalkınmayı ve ülke refahının büyümesini hedefler. Bu kalkınma sürecinde bu ülkelerin iklim hedeflerine gelişmiş ülkeler kadar ulaşmasını beklemek mantıksız olabilir. Bu nedenle, eşitlik kaygısını da göz önünde bulundurarak beklentileri ve iklim hedeflerini yeniden gözden geçirmemiz gerekiyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC)'nin eş başkanı Prof. Shukla, iklim hedeflerinin, benzeri görülmemiş bir ölçekte uluslararası iş birliğini talep eden "adil ve tarafsız" bir hafifletme yükü dağılımına ulaşması gerektiğinin altını çiziyor. Bunun için gelişmiş ülkeler Paris hedeflerine giden yolda öncülük etmeli ve gelişmekte olan ülkelere yeşil enerjiye geçişte yardımcı olmalıdır. Çin ve Hindistan'daki kömür gibi gelişmekte olan ülkelerdeki enerji kaynakları çevreyi kirlettiğinden, emisyon seviyelerini düşük tutarken kalkınma hedeflerine ulaşmaları için verimli alternatif yollar sağlanmalıdır.


İklim değişikliğinde eşitlik kaygısı sadece gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkeler arasında mevcut değildir. Aynı zamanda, küresel emisyon yüküne orantısız bir şekilde katkıda bulunan zengin ve fakir insanlar arasında da var. Bireylerin gelir düzeyine göre değişen tüketim alışkanlıkları, farklı sorumluluklara sahip olduklarını ima etmektedir. Örneğin günün sadece bir bölümünde elektriğe erişimi olan bir kişinin, sık seyahat eden bir iş adamı ile aynı yükü taşıması beklenemez. Bu nedenle emisyonları hesaplarken bölge bazlı ve tüketim bazlı değerlendirmek gerekir. Tüketime dayalı sonuçlar, bir ürünün tüm kullanım ömrü boyunca toplam emisyonlarını gösterdiği için bu konuda daha sağlıklı sonuçlar üretebilir. Bu nedenle, yükün payını yoğunlaşmış servet seviyeleri arasında dağıtmak için bir yol bulmaya izin verebilir.


Genel olarak, iklim değişikliği sorunuyla mücadele, iklim hedeflerinde eşitliğin dikkate alınmasını gerektirir. Tarihsel emisyonların asimetrik payı, ülkelerin eşit olmayan gelişmişlik düzeyleri, gelir düzeyindeki farklı tüketim alışkanlıkları nedeniyle herkesin eşit olarak dahil olmasını beklemek gerçekçi değildir. Ancak iklim değişikliği ile mücadelede küresel başarının ancak iklim hedeflerimizi göz önünde bulundurarak ve bu eşitlik kaygısını göz ardı etmeden tutarlı bir yol çizerek mümkün olduğunu düşünüyorum.